Reddedilmeye Duyarlı Disfori (RSD) Nedir?

Reddedilmeye Duyarlı Disfori (RSD) Nedir?



Reddedilmeye hassas disforisi olan kişiler, çoğu insanın hissettiğinin ötesinde negatif yargılara, reddedilmeye, dışlanmaya, alay edilmeye yada eleştirilere karşı güçlü bir duygusal reaksiyon gösterirler. Depresif duygulara ve benlik saygısında azalmaya niçin olabilen önemli bir bozukluktur. Diğer insanoğlu, reddedilmeye kırılgan disfori (Rejection Sensitive Dysphoria: RSD) gösteren kişileri aşırı mükemmeliyetçi, aşırı hassas veya en hafif tenkit türlerine bile aşırı tepkili bireyler olarak görebilirler.
RSD belirtileri kişiden kişiye değişebilir, ancak şunları içerebilir:Reddedilmeye Duyarlı Disfori (RSD) Nedir?
-Hiçbiri harbiden mevcut olmadığında reddedilmeyi deneyimlemek
-Küçük reddetmeleri felaket olarak görmek
-Yapıcı eleştirileri bile reddedilme olarak yanlış yorumlamak
-Sürekli reddedilme korkusu yaşamak
-Gerçek veya algılanan eleştiri veya reddedilme daha sonra ani duygu patlamaları yaşamak
-Başkalarına öfkeyle saldırmak
-Sosyal durumlardan uzaklaşmak
-Kendine zarar verme düşünceleri
-Kötü vakaları yeniden yeniden veya aşırı derecede düşünmek
Ruh hali değişiklikleri derhal gerçekleşebilir, günde birkaç kez ve oldukca yıkıcı olabilir. RSD, reddedilme duygusundan daha fazlasıdır hatta günü geçirme kabiliyetini etkileyebilir. Kişi, eleştirilerden ve başarısızlık duygularından kaçınma ihtiyacı sebebiyle, insanları memnun eden veya mükemmeliyetçi biri haline gelebilir.
DSM-5’te zihinsel bir esenlik durumu olmadığı için, bir bireyin RSD tanısını “resmen” karşılayıp karşılamadığını belirlemek için ampirik (deneysel) olarak ölçülebilir bir dizi kriter yoktur ama bir kişide aşağıdaki özelliklerin birkaçı görülüyorsa kuvvetli bir şüphe duyulabilir:
-Reddedilme olasılığı konusunda yüksek hassasiyet
– Aşırı yüksek standartlar
-Suçluluk veya utanç duygusuna kolayca kapılma hissi
-Reddedilmemek için kendini izole etmek
-Kendisini hafife aldığı kabul edilen kişilere karşı saldırgan veya öfkeli davranışlar
-Uyum sağlayamama yada yanlış anlaşılma nedeniyle sık sık rahatsız edici bir fizyolojik tepki sezmek
-Tamamen başkalarının ne düşündüğüne bağlı olan ve buna gore yükselen ve düşen kişilik saygısı
-Yanlış bir şeyin iyi mi yapıldığı yada söylendiği ile ilgili bir etkileşimden sonrasında sık ve yoğun ruminasyon
Pek fazlaca kişi başkalarının ne düşündüğünü umursamamayı diler sadece tekrar de en azından biraz umursamamak hemen hemen imkânsızdır.
Kişilerin ait olup olmadıkları konusunda endişelenmesi bile evrimseldir bundan dolayı mağara hayatı günlerinde bile hayatta kalmaya yardım etmeleri için muhtemelen kabiledeki öteki insanlara gereksinim duyulmuştur. Gruptan atılmanın eşiğinde olmak kişileri fiziksel tehlikeye sokabileceği için türün reddedilmeye karşı yeterince itici olan fiziksel ve psikolojik tepkiler geliştirmesi, ait olma isteğini sürdürmeyi sağlamıştır. Bütün bunlar, bir çok şahıs için reddedilmenin temelde üzücü bir edinim olduğu gerçeğine neden olur hatta fiziksel olarak acı verici olabilir.

Reddedilmeye Duyarlı Disfori (RSD) Nedir?Sosyal reddedilme, beynin fiziksel acıyla aynı kısımlarını harekete geçirir ve her birinin deneyiminin bir beyin taramasında birçok benzerliği olabilir. Bununla birlikte, bazıları reddedilme olasılığına karşı diğerlerinden daha çok duyarlıdır ve gerçekte olduğu için oldukca daha sık reddedildiğini algılar. Böyle durumlarda “Reddetmeye Duyarlı Disfori” olasılığı bulunmaktadır.
Bu, hemen hemen derinlemesine araştırılmaya başlanan yeni bir durumdur. Bu duruma haiz bireyler reddedilme algısına son derece olumsuz tepki verirler. Tepki çoğu ferdin yaşadığı basit rahatsızlığın fazlaca ötesine geçer.
Not: Disfori, öforinin (aşırı mutlu hissetme hali) tam tersi bir durumdur. Disfori niteliğinde derin, yoğun bir memnuniyetsizlik, keder, huzursuzluk, kasvet, hüzün ve hayattan keyif alamama, mutlu yada iyi hissedememe hali söz konusudur.

RSD Resmi Bir Rahatsızlık Değildir

RSD, var olan ve büyük sıkıntıya niçin olabilen bir takım semptom olduğundan mutlaka gerçektir ama henüz DSM-5’te listelenen resmi bir ruh sağlığı bozukluğu değildir. Bu nedenle, kendi resmi kod etiketine haiz bir konum değildir, bunun yerine çoğu zaman diğer durumlarla ilişkili olan bir semptomlar kümesidir. Henüz resmi bir sıhhat durumu olarak bağımsız bir statüye haiz olmasa bile, DSM-5’in gelecekteki bir versiyonuna resmi bir tanı olarak dahil edilmesi mümkündür.
RSD, resmi bir tanı olmadığı için, açıkça belirlenmiş tanı kriterleri yoktur. Çoğu durumda, DEHB’de (Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu) bulunan romantik düzensizliğin bir tezahürü olarak kategorize edilir. DEHB’e haiz olmak RSD riskini önemli seviyede artırır. Bunun neden olduğu tam olarak belli değildir ancak olası bir izahat, merkezi sinir sisteminin DEHB olanlarda farklı şekillerde tetiklenme eğiliminde olmasıdır. Uyaranlar, DEHB hastalarında merkezi sinir sistemini önemli ölçüde etkileyebilir ve potansiyel olarak reddedilmeyi iyi mi yorumladıklarını ve tepki verdiklerini değiştirebilir. DEHB ile ilgili dürtüsel davranış, insanların reddedilmeye uygunsuz tepki vermesine de niçin olabilir. Sonuç olarak, daha çok reddedilme ile yüz yüze kalabilirler. RSD, Amerika Birleşik Devletleri’nde DEHB tanısı koyma kriterlerinin bir parçası değildir ancak romantik anarşi, Avrupa Birliği’nde DEHB kriterlerinde tanısal bir özelliktir.
DSM-5 kapsamında resmi bir bozukluk olan toplumsal anksiyete bozukluğu ABD‘deki en yaygın ruhsal bozukluklardan biridir. Özünde, başkaları tarafınca olumsuz yargılanma korkusu ve endişesiyle alakalı meşguliyet yada sıkıntıyı içerir.
RSD, eskiden “Sosyal Fobi” olarak adlandırılan sosyal anksiyete bozukluğuyla kısmen örtüşür ve iki semptom grubu aynı kişide ortaya çıkabilir ve hatta birbirine katkıda bulunabilir. Bu yüzden zaman zaman RSD, toplumsal anksiyete bozukluğu olarak yanlış teşhis edilir şundan dolayı insanoğlu eleştirilebilecekleri sosyal durumlardan kaçınma eğilimindedir. Bununla birlikte, RSD’nin sosyal anksiyete bozukluğundan birtakım farklılıkları vardır.
RSD geçici ve ani doğası, duygusal tepkinin gücü nedeniyle, borderline (sınırda) kişilik bozukluğu veya hızlı döngülü bipolar bozukluk olarak da yanlış teşhis edilebilir.
Not: Kısa ismi DSM-5 olan “Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı” Amerikan Psikiyatri Birliği’nin (APA) yayınlamış olduğu bir el kitabıdır, ” ruhsal bozuklukların teşhisi için tanımları, belirtileri ve öteki kriterleri içermektedir.
Ruh sağlığı bozuklukları olarak resmen tanınan bütün durumların resmi bir arşivi olan bu el kitabı sadece ABD’de değil dünyanın öteki birçok ülkesindeki sağlık uzmanları tarafından klavuz olarak kullanılır. Klinisyenlerin hastaları ile alakalı iletişim kurmaları için ortak bir dil sağlar ve ruhsal bozukluklarla ilgili araştırmalarda kullanılabilecek tutarlı ve güvenilir tanılar oluşturur. Ayrıca araştırmacıların gelecekteki muhtemel revizyonlar için kriterleri incelemesi, ilaçların ve öteki müdahalelerin geliştirilmesine yardımcı olması için ortak bir dil sağlar.

İlişkilerde Reddedilmeye Duyarlı Disfori

Tahmin edileceği benzer biçimde, RSD’nin ilişki kurma, ilişkilere sahip olmak üzerinde mühim bir tesiri olabilir. Randevu, RSD’li biri için bilhassa zor olabilir çünkü herhangi bir önemsiz algıya (mesela, yanıt vermeleri ya da mesaj atmaları niçin bu kadar uzun sürdü? Benzer biçimde) aşırı derecede odaklanırlar ve reddedildiklerini varsayabilirler. Söyledikleri yahut “yanlış” bitirdikleri üzerinde derin derin, yine yine düşünebilirler ya da görünüşte kendileriyle ilgilenmedikleri için kendilerini sabote etme ve aslına bakarsak öteki kişiyi uzaklaştırma noktasına kadar kendilerini izole edebilirler. İlişkilerde, RSD’li insanoğlu, altta yatan rahatsızlıklarını ve korkularını değişik şekillerde dışa vurabilirler ve bazen cinsiyet rolleri bir fark yaratabilir. Bir kişi, partnerinden ilişkide her şeyin yolunda olduğuna dair sık sık garanti almak isteyebilir, eylemlerini devamlı olarak sorgulamaya veya tahmin etmeye çalışabilir.
Çekingen olabilirler ve bu duyguların kabul edilebilir görülmeyeceği korkusuyla reel duygularını paylaşmaktan korkabilirler. Durumla orantılı olmayan öfke ile çatışmaları tırmandırabilirler. Şaşırtıcı bir halde, birtakım denetleyici eşler, altta yatan reddedilmeye duyarlı disforiden ötürü tepki veriyor olabilirler çünkü kaygıları eşlerini sıkı test veya denetim altında tutmak istemelerine niçin olur. Aksi takdirde eşlerinin onları terk edeceğinden korkarlar.

Reddedilmeye Duyarlı Disfori’nin Nedenleri

Kesin nedeni bilinmemektedir fakat RSD, dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB) olan kişileri diğerlerinden daha sık etkileme eğilimindedir. RSD işte ve okulda sorunlara niçin olabilir ve ilişkileri zorlayabilir. Ayrıca, kişilerin benlik saygılarında bir azalmaya da yol açabilir. RSD’nin kesin nedenini belirlemek için daha çok araştırmaya ihtiyaç vardır. Bir bireyin duygularını deneyimleme ve anlatım etmede güçlük yaşadığı duygusal düzensizlik ile ilişkilidir. Duygusal düzensizlik, hızlı, abartılı ruh hali (duygudurum) değişimleri, heyecanlanma ve çabuk öfkelenme ile kendini gösterir ve bazı tahminlere bakılırsa DEHB’li yetişkinlerin %70 kadarı bunun belirtilerini gösterir. RSD genellikle gerçek veya algılanan reddedilme, yapıcı bile olsa eleştiri, alay edilme, gerçek yahut algılanan şahsi başarısızlık gibi belirli durumlar tarafından tetiklenir.
Çoğu ruh sağlığı durumunda olduğu şeklinde, reddedilmeye kırılgan disforiye yol açabilecek birçok değişik yol vardır; semptomları benzer olsa bile, durumlarına neyin yol açmış olduğu konusunda iki şahıs tam olarak aynı değildir. RSD, HPA (hipotalamik-pitüiter-adrenal ) ekseninin veya aksının (pitüiter: hipofiz anlama gelir) aşırı tepkisini içerdiğinden, birtakım insanların genetik olarak diğerlerine nazaran daha yatkın olma olasılığı devam etmektedir sadece genetik tek başına RSD’ye neden olmaz.
Aşırı mükemmeliyetçi standartlarla büyümek, genç yaşta son derece üzücü bir reddedilme yaşamak, düzgüsel huy için aşırı derecede suçlu veya utanmış sezmek, ebeveynlerle yada bakıcılarla kesintiye uğramış yada işlevsiz bir bağa sahip olmak gibi çevredeki toplumsal ve ruhsal tetikleyiciler RSD gelişimine katkıda bulunabilir. Travma, istismar ve ihmal de bir kişiyi reddedilme olasılığına karşı aşırı derecede hassaslaştırabilir.

Reddedilmeye Duyarlı Disfori TedavisiReddedilmeye Duyarlı Disfori (RSD) Nedir?

Reddedilmeye Duyarlı Disfori için en iyi tedavi seçeneği, belirtilerin yoğunluğuna ve öteki bozukluklarla örtüşmesine bağlıdır. Bazı hastalar için reaksiyonun fizyolojik doğası gereği, deva lüzumlu olabilir ve aslen fizyolojik reaksiyonu sakinleştirebilecek bazı ilaçlar (başlangıçta yüksek tansiyonu tedavi etmeyi amaçlayan bazıları benzer biçimde) reddetmeye hassas disforisi olanlar için umut vericidir. Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) tarafınca bilhassa RSD için onaylanmış herhangi bir deva yoktur ancak RSD’li birtakım kişiler, DEHB için onaylanmış iki alfa agonist ilacı olan Intuniv (guanfasin) ve Kapvay’dan (klonidin) yararlanabilir. Bu ilaçların RSD’ye nasıl yardımcı olabileceği mevzusunda daha çok araştırmaya gereksinim vardır. Bir kişide RSD’ye ek olarak DEHB varsa, doğru bir teşhis ve ardından bir tedavi planı almak semptomları yönetmeye ve RSD’nin yoğunluğunu azaltmaya yardımcı olabilir. Ayrıca, birlikte ortaya çıkan depresyon veya ek kaygı türleri varsa, birtakım antidepresanlar yararlı olabilir. Antidepresanlar, bilhassa ruminasyon ve umutsuzluk duyguları şeklinde birtakım DEHB semptomlarına yardımcı olabilir. Mevcut birkaç alternatif vardır ve kişiler, her bir antidepresan sınıfının tehlikelerini ve avantajlarını doktorlarıyla birlikte araştırmalıdır.
Psikoterapiler, kişilerin o andaki romantik tepkiler ile alakalı anlayışını geliştirmesine ve bu duygulara cevap vermenin daha iyi yollarını öğrenmeye odaklanacak halde en iyi biçimde çalışır. Ayrıca, bireyin reddedildiğine inanmasına niçin olan birtakım otomatik, işlevsiz düşüncelerin doğruluğuna meydan okumayı öğrenmek, onları geçersiz olarak etiketlemeyi ve geçmelerine izin vermeyi öğrenmek de yararlı olacaktır. Rahatsız edici duygular kanalıyla dayanıklılığı artırabilecek genel başa çıkma mekanizmaları da yardımcı olacaktır. Hedeflenen Bilişsel-Davranışçı Terapi türleri, Kabul ve Bağlılık Terapisi ve Diyalektik Davranış Terapisi tam da bunu yapar.

RSD ile Başa Çıkma

RSD ile ve ortaya çıkan acı verici yada rahatsız edici duygularla başa çıkılmasına destek olabilecek bazı yollar vardır. Nihai gaye, refleks olarak değil, düşünceli bir halde tepki vermeyi öğrenmektir. Başa çıkma taktikleri şunları içerebilir:
-Harekete geçmeden ilkin duyguların işlenmesi için vakit ayrılmalıdır.
-Doğru bir teşhis almak gerekir bundan dolayı uygun tedavi romantik düzensizliğe destek olabilir ve başa çıkma araçları sağlayabilir.
-Stres yönetimi teknikleri uygulanabilir. Bunu yapmak, genel stres seviyesini düşürmeye destek olabilir, ayrıca zor anlarda sakin ve dengeli kalmayı öğretebilir.
Bazen bir destek grubu ( karşı karşıya veya çevrim içi ) yardımcı olabilir. RSD ile uğraşmanın iyi mi bulunduğunu bilen insanoğlu, rahatsızlığı yaşayan bireylerin duygularını ve deneyimlerini doğrulayabilir ve onlarla işe yarayan başa çıkma tekniklerini paylaşabilir. RSD, hassas olmaktan daha fazlasıdır. Duygular yoğun ve anidir, can sıkan olabilir, ilişkilerde, işte yada okulda mühim sıkıntılara niçin olabilir, günlük hayatı bozabilir. RSD’si olduğuna inanan kişiler emareler, yaşanan durumlar, birtakım ilaçlarının yanı sıra stres yönetimi teknikleri de dahil olmak suretiyle tedavi seçenekleri hakkındaki bir sağlık uzmanıyla görüşmelidir.

Kaynakça:
https://www.Psychologytoday.Com/us/blog/friendship-20/201907/what-is-rejection-sensitive-dysphoria
https://www.Verywellhealth.Com/rejection-sensitive-dysphoria-5224953
https://www.1ipucu.Net/reddedilmeye-duyarli-disfori-nedir/

Yazar: Müşerref Özdaş

kaynak: bilgiustam.com

Similar Posts

Bir cevap yazın